Club de lectura

Debe resultar moi gratificante que algo feito con paixón, pracer e entusiasmo, no que se verten coñecementos variados, imaxinación e musicalidade lingüística sexa apreciado de xeito tan xeral. Debe resultar satisfactorio que descubran nun unha faceta descoñecida e que lles produce goce estético, entretemento e mesmo descubertas dunha ou outra índole. Debe resultar sorprendente ser obxecto de sorrisos entusiastas e sinceros por algo que un fixo co desexo de compartilo e agradar.

Debe resultar estupendo ser por uns días Uxía Casal.

Campaña e outras lerias

A campaña está resultando unha verdadeira molestia: os altofalantes proxectan a voz de xeito que me ecoa nos audífonos, ningún partido achega nada novo e todos ceiban consignas que case ninguén cre; por riba a B tocoulle de presidente nunha mesa electoral, así que pasarei o domingo só coa compañía das cadelas botándoo de menos. Hai un anaco que saíron os tres ao monte e eu fixen unha pausa nas angueiras de Mariana de Marco para dar razón de min.

O venres cumprín unha morea de anos, cincuenta e catro para ser precisos, a miña cuñada esqueceuse e chamoume onte toda compunxida, pero eu estaba nunha carreira popular para entregar uns premios (non me aquece nada negarlle algo a Abraham) e non oín o telefoniño. Ela xa ten abondo coa situación na casa como para lembrar que o trece era o meu aniversario; non me sinto máis vella pero o número impón. O día de autos veu Cesare a cear connosco e amólame que eu tivese que retirarme cedo, pois B e mais eu comezaramos a celebración ao mediodía e xa non podía máis. Menos mal que puiden facer un saboroso guisote con salmón, ameixas e patacas e ben vin como o rapaz facía sopas no prebe, así que debeu de gustarlle.

Mañá teño reunión cos colegas do club de lectura e desta vez tócalle a un libro dunha tal Uxía Casal; acudirá a autora e non sei como sairá; espero que ben, aínda que non son moi partidaria de que os autores estean nas xuntazas do club.

Visitando neneces

Jacqueline Kelly estreouse na literatura con La evolución de Calpurnia Tate, a historia dunha nena de once anos á fin do século XIX. A edición é preciosa, de xeito que o libro chama a atención pola súa coidada estética, que lle acae coma anel ao dedo, por certo. Había bastante tempo que non lía unha novela destinada a todas as idades, en especial á adolescencia; imposible non reparar nesta pola cantidade de críticas e reseñas que saíron no seu día, até que ao final caín na tentación. Gustoume, claro, pero fíxoseme curta, algo case impensable nos tempos que corren en que semella que encher páxinas e páxinas de (acotío) reiteracións inútiles e superfluas é o único modo de contar unha historia.

Non é o caso desta; así, unha queda coa sensación ou co desexo de que a autora ben puido introducir máis episodios, aínda que o que escribiu serve para facerse unha idea bastante cabal do que sería a vida dunha familia de clase media-alta nunha viliña de Texas, animada polo avó a observar o mundo que a rodea e collerlle afección ao naturalismo.

Don Eduardo

Durante bastantes anos non me pasaba desapercibida a publicación dun novo libro de Eduardo Galeano, pero Espejos non chegou a min ata hai ben pouco grazas a unha colega do club de lectura. Onte comentamos o libro e cada un leu en voz alta os anacos que máis lle chamaron a atención ou que lle gustaron en especial. A escolla non foi doada, porque don Eduardo posúe o don indiscutible de comprimir nun ou dous parágrafos o que para outros escritores serían precisas varias páxinas ou varios libros. A súa prosa e o seu estilo non só son precisos e atinados, senón tamén delicados e líricos. Eu escollín catro (dous deles relacionados) pero ben puidera ter escollido vinte, porque case todos conteñen algo valioso.

Lede eses dous relativos ás linguas que reflicten ao cento por cento o que eu penso do tema.

Gracias por el castigo

En Babilonia, la ciudad maldita, que según la Biblia fue puta y madre de putas, se estaba alzando aquella torre que era un pecado de arrogancia humana.

Y el rayo de la ira no demoró: Dios condenó a los constructores a hablar lenguas diferentes, para que nunca más pudiera nadie entenderse con nadie, y la torre quedó para siempre a medio hacer.

Según los antiguos hebreos, la diversidad de las lenguas humanas fue un castigo divino.

Pero quizá, queriendo castigarnos, Dios nos hizo el favor de salvarnos del aburrimiento de la lengua única.

Fundación de los idiomas

Según los antiguos mexicanos, la historia es otra.

Ellos contaron que la montaña Chicomóztoc, alzada donde la mar se partía en dos mitades, tenía siete cuevas en sus entrañas.

En cada una de las cuevas reinaba un dios.

Con tierra de las siete cuevas, y sangre de los siete dioses, fueron amasados los primeros pueblos nacidos en México.

Poquito a poco, los pueblos fueron brotando de las bocas de la montaña.

Cada pueblo habla, todavía, la lengua del dios que lo creó.

Por eso las lenguas son sagradas, y son diversas las músicas del decir.

Non sei vós, pero eu percibo con total claridade a música do seu dicir.

A florista

A florista á que acudo é pequeniña, miúda, servicial, agradable e profesional. Unha das cousas que máis me gustan na vida cotiá é atoparme con verdadeiros profesionais do que sexa; xente seria que tome o seu traballo en serio, que non pase dos clientes e que faga o seu traballo con decisión e seriedade (vale, repítome, xa o sei, pero a palabra seriedade está moi vida a menos, cousa que a min me parece, até certo punto, terrible). Dá gusto encargar un ramo ou un centro, por exemplo, para agradecer ou celebrar a alguén, e que lle guste sen peros. Cando vou polo seu negocio véxoa traballar concentrada, relaxada, embebida no que está facendo, argallando follas e flores, dispoñéndoas do mellor xeito posible para que resulte un conxunto harmonioso e, sobre todo, tan amable e encantadora.
Hai uns días falando con B comentáballe que case todos os profesionais cos que me relaciono son mulleres, agás os do bar. As peixeiras, as libreiras, as floristas, as estanqueiras, as tintureiras, a fisioterapeuta... Todas amables, encantadoras, agradables e sociables. E todas, case todas, acaban por reducir o meu nome de modo cariñoso. O meu nome é curto, pero aínda o acurtan máis. Se son Peke, paso a ser Pe. Que terei para suscitar ese afecto?

De lobishome

Non é Fred Vargas unha das miñas autoras favoritas, porén adoito caer na tentación de mercar de cando en vez libros seus. Este que me ocupou algúns días (acabo de informarme de que foi escrito hai máis dunha década), a pesar do enlace que poño, non me pareceu malo; é máis, ao principio atopeille un certo grao de lirismo que me agradou. Pero algo que teño observado en distintas obras da autora -esta non constitúe unha excepción- é que nun determinado momento xorde algo, como da nada, que axuda a resolver o caso. Non me atrevo a recomendarllo a ninguén, a verdade, porque con tanto e tan variado que hai por ler neste mundo, non están os tempos para gastar euros con demasiada alegría. La senda oscura de Asa Larsson, que encarei despois, fíxoseme algo pesada e na primeira parte non acababa de comprender moi ben por que alguén podía dicir que a autora escribía cada vez mellor, tal e como afirma un deses comentarios que a editorial recolle de aquí e acolá. A historia é complexa, retorcida e chea de reviravoltas que te levan a preguntarche por onde vai saír; non lle nego unha certa orixinalidade, pero tampouco me fixo bater palmas coas orellas. Agora ando con Espejos de Eduardo Galeano que o club de lectura escolleu para este mes. Non sei como me puido pasar por alto cando saíu á venda, pero non se pode unha informar de todo. Coma sempre, estou gozando o meu.

Reencontro

Sete palabras de Suso de Toro foi o motivo polo que o autor estivo o xoves pasado no club de lectura, que se reúne no Ateneo Valle Inclán de Ribeira. Había máis xente da habitual e bastante expectación, polo que puiden intuír. Eu tiña curiosidade por velo en persoa despois de tantísimos anos. Sorrímonos, claro, recoñecendo tras as engurras os cativos que fomos un día.

A pesar de estar agripallado e de ter que desprazarse desde Compostela, o escritor falou de xeito moi ameno sobre a súa última novela e coido que non minto se digo que nos fixo pasar a todos un bo serán.

Había moito que non lle lía nada, pois confeso que non é un dos meus escritores favoritos, pero a lectura de Sete palabras resultoume agradable. Increpado por unha segunda persoa o autor vai debullando as pescudas que realiza para dar con novas sobre o seu avó paterno, un expósito criado nun orfanato. Un relato intimista que a min non me parece exactamente unha novela, pero así a cualifican na contraportada e así a considera o propio escritor.

Carta a un colega

Estimado Kaplan:
Papei un susto tremendo cando vin que o seu blog desaparecera e cando lin o seu post aclaratorio entroume o frío no corpo. Intentei deixarlle un comentario pero ese sistema non mo permitiu: por moito que lle dei a "visualizar" e a "deixar un comentario" non houbo xeito. Así que desde aquí lle pido un favor: explíqueme con claridade e sinxeleza como se exporta un blog, porque non teño nin idea e si moito medo de que me ocorra algo semellante. O meu enderezo de correo está ao pé da páxina. Quedareille moi moi agradecida. E, por suposto (case sobra dicilo), sinto moitísimo o que lle ocorreu.
Súa sempre para o que queira mandar.
Peke.

Sentimentos encontrados

A miña afección ás biografías levoume a meterme de cheo nesta, que aínda non rematei, pois ten unha morea de páxinas. Pero o certo é que, por un lado, me está gustando descubrir facetas desta estraña escritora que me chamou a atención desde que lin Nada, hai xa moitos anos. Por outro, a medida que avanzo na lectura, vou sentindo unha especie de incomodidade ante as deducións sobre a psicoloxía da novelista que fan os autores do libro. Por que? Porque é coma se a estivesen espindo ou analizando con lupa e non sei até que punto esas deducións resultan exactas.

En calquera caso só se trata dunha sensación molesta que me leva a preguntarme se é correcto exercer de psicólogo dunha persoa morta.

Libros pendentes de lectura

Periferia de Iolanda Zúñiga
Todo é silencio de Manuel Rivas
El hombre del revés de Fred Vargas
Carmen Laforet. Una mujer en fuga de Anna Caballé e Israel Rolón
El monstruo de Florencia de Douglas Preston con Mario Spezi
La evolución de Calpurnia Tate de Jacqueline Kelly
Reckless. Carne de piedra de Cornelia Funke.
E algúns máis que merquei no seu día, pero polo momento non teño moita gana de ler. Cando remate Falsa inocencia de Anne Perry (que me está gustando bastante; son unha adicta ás series), é probable que me meta con Manuel Rivas ou coa biografía de Laforet. Hai tempo que non leo biografías e xa me vai apetecendo.

Miscelánea

Unha das orquídeas de exterior está resistindo moi ben os xogos das cadelas. Por unha milagreira razón Melas non comeu as varas que abrocharon e así podemos gozar destas curiosas flores que por veces evocan bocas con ganas de morder. Agardo que o Home de Maryland, que está aquí de vacacións, teña oportunidade de vir pola casa antes de que murchen. É un gran amante das plantas e mándame a miúdo fotos do seu espléndido xardín.

No club de lectura comentamos o mes pasado Riña de gatos de Eduardo Mendoza, novela que deu para falar da guerra civil e da barbarie que cometeron un e outro bando. M, unha das participantes, achou de menos non comentarmos nada sobre Velázquez, pois varios dos seus cadros analízanse con bastante detalle e moito amor. Por fortuna non eramos tantos coma a vez anterior, en que o número obrigou a xuntar varias mesas de tal xeito que a algúns non se lles vía a faciana. Eu agradecín a ausencia dalgún membro non moi fiel pero si impertinente que di cousas chocantes e quéixase acotío de que non o deixan falar. Uf! Paréceme fóra de lugar que un adulto, pai de familia, se comporte coma un neno pequeno. Pero así é a vida.

O próximo libro que comentaremos será Sete Palabras de Suso de Toro, que este ano traballa no instituto de B e dunha das participantes no club. Contaremos coa súa presenza, algo que non me fai moita graza máis que nada porque me resulta incómodo que o autor dunha obra estea diante nosa; é evidente que non poderemos falar con enteira liberdade. Porén, a case todos os membros lles apetece cambiar impresións con el.

Por outra parte el lémbrase dunha nena de trenzas que xogou moito con el cando era cativo e que recoñeceu en min un día na terraza dun bar. Como será o reencontro despois de corenta e tantos anos?

Aniversario

Si, sete anos vai facer este blog dentro de tres días. Sete anos e non é dos máis vellos que segue en activo, aínda que a frecuencia que manteño deixe bastante que desexar; pero é que, amigos, as cousas son un pouco complicadas para escribir máis. Cóntovos unhas cantas non tanto para xustificarme canto para explicarme.

Gústame (e sei que a algúns dos meus escasos lectores tamén lles gusta) describir certos personaxes que pululan por aquí; de feito estou rabiando por compartir convosco algúns, pero esta é unha vila pequena onde son máis coñecida do que me interesa e bastante xente sabe da existencia de Gradicela. Xa me ocorreu unha vez comentar un detalle sen maior importancia dunha persoa e ferir a súa susceptibilidade, de xeito que non volveu a poñerse en contacto comigo. Iso obrígame a andar con pés de la co que digo, porque de verdade me molesta ferir a ninguén.

A miña vida é moi sinxela e non teño grandes relacións; pregúntome a min mesma a quen lle pode interesar o que fago ou o que penso. As miñas actividades en xeral redúcense a levar e traer a B do instituto, facer o xantar, contemplar como xogan as cadelas (canto río!), acaricialas (case nin sequera podo xogar con elas, pois sempre acabo lesionada), ler, observar a xente, acudir relixiosamente a fisioterapia, ir ás reunións do club de lectura (prometo espraiarme no futuro) e durmir a sesta. Hai algo comentable en todo iso? Supoño que si, pero...

Desde que Dona e Melas están aquí teño que ocuparme delas, pasarlles a carda, darlles de comer e atendelas cando veñen mimarrear. Gústame sentir nos dedos o contacto co seu pelo, quitarlles as lagañas dos ollos, proporcionarlles pracer dándolles os aloumiños que lles gustan..., en fin, contribuír no que podo á súa felicidade e iso leva tempo.

Este ano está resultando fatal para a miña fibromialxia; o pasado tiven epicondilites nos dous brazos, o que me dificultaba o uso do ordenador. Agora tocoulle aos cadrís e aos ombreiros e pescozo, o que tampouco axuda moito para teclear. En fin, pequenas miserias.

Non teño pensado pechar o blog polo de agora; procurarei escribir con máis frecuencia, pero o tempo pásame tan veloz que, cando me decato, xa transcorreron semanas desde a anterior entrada.

Graciñas por estar aí.

Gozando

Hai vinte e tantos anos que Patricia Cornwell iniciou a serie da forense Kay Scarpetta, un personaxe que vin evolucionar ao longo das novelas; tamén vin medrar a súa sobriña Lucy, convertida hoxe nunha muller valiosa e problemática, sobre todo para ela mesma. O que me gusta das series cando son boas é precisamente iso: a posibilidade de ir coñecendo pouco e pouco os protagonistas e secundarios, descubrir en cada entrega un detalle novo das súas personalidades e os cambios que se producen nelas por mor das vicisitudes das súas vidas. En El factor Scarpetta a autora móvese coma peixe na auga por unha trama complexa chea de personaxes que achegan novidades interesantes. Hai diálogos que son unha gozada, matices que estimulan a imaxinación e, en fin, toda a obra leva a pensar que unha non perdeu o tempo lendo, o que non é pouco.

Personaxes

O Mochilas é un ionqui que un bo día, hai tres ou catro anos, aterrou na vila. Un tipo miúdo, baixote e delgado, coa faciana bastante fresca e redonda que non acusa os estragos do vicio, aínda que nos últimos tempos o vexo máis escuro de pel, coma se o seu ir e vir polas rúas o fose torrando devagar. Tamén nos últimos tempos incorporou un can á súa andaina, un can mediano de tamaño, marrón de pelo e de orellas caídas, ao que berra de cando en vez sen ningún tipo de inhibición; tamén xoga con el, porque é noviño, nos caixeiros automáticos cando vai moito frío, e no medio da beirarrúa cando o tempo axuda. Non lembro moi ben cando comezamos a falar, creo que unha mañá no mercado en que B e mais eu levabamos a Dona e el buscaba comida ou comerciantes aos que axudar a recoller para conseguir uns céntimos. Coñeciámolo de antes pola súa cortesía cando pedía as tapas das terrazas ou cartos que se lle denegaban porque me desgusta alimentar vicios alleos. Pero é tan amable que un día de debilidade deille unhas moedas diante dun supermercado, mentres esperaba por B; desde aquela, cando me recoñece, diríxese a min ao golpe de señora ou chica para pedirme cartos e cambiar unhas palabras comigo. O sábado estaba todo indignado cando lle preguntei que tal lle ía ao can; a policía local obrigouno a mercar un colar e unha correa (cousa que aplaudo, pois non me parece de recibo que os animais vaian soltos pola rúa), que lle custaron máis de trinta euros. Pero o seu cabreo debíase a que agora o obrigan a mercar unha buceira porque din que o can é perigoso. O canciño cheirábame e ollábame desde abaixo mentres eu buscaba a carteira e nos seus ollos canela non vin a menor traza de agresividade. Véxoos cando levo a B ao instituto porque o centro de día de drogodependentes está xusto enfronte; o can agarda fóra e cando o Mochilas sae ladra de contento e corrica ao seu redor cheirándoo todo. Agarroume as bolsas mentres buscaba os cartos, deume as grazas cando llos dei e ningún dos dous se explicaba por que a policía local se metía cun can tan riquiño coma o seu.

De libros

Alterno a lectura de El corazón de las tinieblas (libro que comentaremos o xoves no club de lectura) con As aventuras de Sherlock Holmes, de estilos e temática bastante diferentes. Até o de agora non lera o primeiro, a pesar de que o merquei hai tempo a raíz de ler Vagabundo en África de Javier Reverte. Non lembro por que naquel momento fun incapaz de poñerme con el, se cadra polo seu estilo decimonónico e por veces un chisco ampuloso que me leva a pensar que hoxe xa non se escribe así. Reverte alude constantemente a el na súa obra (por certo, moi amena e instrutiva) de xeito positivo e, como África me atrae, pareceume necesario conseguilo.
En certo modo decepcionoume, quizais porque leo novelas de psicópatas con relativa frecuencia e estou afeita ás truculencias literarias; aquí non se amosa nada que poida ferir sensibilidades, só se insinúa, sospeito que pola época en que foi escrito. Non imaxino a ningún novelista do XIX entrando en detalles sórdidos. As descricións son vívidas e mesmo poéticas, o que contrasta poderosamente co que se narra, pero ás veces faise pesado por prolixo.
Claro que non se debe xulgar unha obra do pasado con criterios actuais; tan só se pode intentar meterse na acción e deixarse levar. E aínda que na miña mocidade era moi afeccionada á novela decimonónica, confeso que me custou entrar nesta.

Primeiros paseos do ano

Aínda que non chego aos sete meses, son case tan grande coma mamá e corro e chouto máis ca ela polo monte. Estes días pola mañá aquí estivo un tempo estupendo e fomos con Peke e B ao monte; encántame ir ao monte porque, entre outras cousas, me deixan ir ceiba, agás cando cruzamos as estradas, e podo corricar, cheirar, osmar e comer piñas como fai mamá acotío. De cando en vez atopamos algún amiguiño, como o de Sarreiras, que é pequeno pero sabe seguirme o xogo de marabilla. O sábado nadei por primeira vez nunha das pozas e foi unha sensación tan agradable que repetín varias veces.

Tamén estivemos uns días en Teucro e puiden xogar con Tobi, a quen non vía desde que eu era moi pequecha, pero a el non lle importou; creo que me recoñeceu polo cheiro. Iso si, non me deixaron entrar no cuarto da mamá de B que seica está moi maliña, pero nun momento puiden coarme e subir enriba dela para darlle ánimos, aínda que creo que ela non se decatou.

Mamá é unha golden moi guapa e din que me parezo a ela, só que eu non son branca, senón negra, e teño o fociño máis estreito, de xeito que cando Peke nos deixa lamber o frasco de salsa de tomate case non pillo nada, porque mamá é moi voraz para as chuches e non podo case respirar. Pero, con todo, mamá é boíña e xoga comigo aínda que non teña moitas ganas: perségueme, ládrame, vénceme nas batallas e ás veces pelexa comigo por algún xoguete. É moi boa mamá. Agora vaise achegando a hora de cear e se hai algo que non perdoo son as comidas; encántame comer.

Por veces Peke preocúpase por se son feliz e pódolle asegurar que son unha cadela moi feliz porque son eu mesma, sempre coa incomparable axuda de mamá.

Club de lectura

Este mes tocou Tres sombras de Cyril Pedrosa, un autor francés que non coñecía e cuxa obra deu para falar moito na xuntanza do xoves.

A min gustoume en particular a variación de estilo no debuxo segundo as circunstancias do relato; por veces crías estar nun ambiente bucólico e apracible, outras metida nunha voráxine de xente e movemento moi ben conseguido e, por fin, outras, nun mundo barroco e sofisticado cheo de sombras e claroscuros.

A case todos os presentes lles gustou, aínda que un sinalaba que esperaba máis literariamente falando; outro comentou que algunhas viñetas lle deran medo, pero a maioría sentiuse conmovida por unha historia de amor e morte, de renuncia e xenerosidade moi ben plasmada.

E como non sei se terei ocasión de volver por aquí nuns días, aproveito para desexarvos felices festas e un 2011 máis cálido e con máis traballo para todos.

Unha da Garda

O comandante Sam Vimes persegue un máis que asasino e por unha desas estrañas cousas que ocorren en Mundodisco, os dous desaparecen do presente e retroceden bastantes anos ao pasado, de tal xeito que o comandante se atopa consigo mesmo cando era un garda bastante inexperto.

Non sei que teñen as novelas de Terry Pratchett (en realidade si que o sei) que crean adicción quizais porque producen ese enorme pracer que te reconcilia coa lectura. E iso que cando comecei Ronda de noche e vin que había unha viaxe temporal púxenme nerviosa. As viaxes no tempo provocan en min un desacougo inquietante, se cadra porque escapan á miña comprensión ou se cadra porque me asustan as consecuencias que se poden derivar de verte a ti mesmo con trinta anos menos. Non sei se nese caso sería capaz de evitar caer na tentación de dicirlle ao meu eu máis novo unha serie de cousas para que non sufrise tanto ou non cometese tantas parvadas; por outro lado, son consciente do inútil que resulta dar consellos a ninguén, incluído un mesmo. No mellor dos casos non me prestaría atención; no peor, cambiaría o meu presente e, á fin de contas, non estou moi segura de que me gustase ser outra distinta.

En feminino

Louannn Brizendine é doutora en Medicina por Yale e licenciada en Neurobioloxía por Berkeley, impartiu clase en Harvard e na Universidade de California en San Francisco, amais de fundar en 1994 a Women's and Teen Girl's Mood and Hormone Clinic, un centro dedicado a asesorar e tratar mulleres con alteracións no humor, a capacidade de concentración e a enerxía, con ansiedade ou con transtornos sexuais e déficit de benestar atribuíbles ás influencias hormonais sobre o cerebro. Até aquí o que di a lapela de El cerebro femenino que eu merquei no Círculo de Lectores e lin estes días con moito interese. Sabía cousas xa relacionadas co tema, pero esta lectura clarificou moitas outras que pertencían a unha nebulosa intuitiva. Non hai cerebro unisex, por fortuna ou por desgraza; por fortuna, porque a diferenza dá color á vida e coido que sería moi aburrido que todos fósemos iguais; por desgraza, porque esas diferenzas reais e constatables produciron e producen malentendidos sen fin que amargan a vida case por igual a homes e mulleres. Aínda que é un libro técnico, resulta de doada lectura e moi ilustrativo para os homes para coñecernos e comprendernos mellor e para as mulleres para entender que as flutuacións ás que a Natureza nos somete non son un castigo divino, senón algo distinto.

As nenas

Dous anos e nove meses a branca e cinco meses a negra. Nai e filla.

Se miro para atrás abráiome de min mesma por convivir con dúas cadelas, coidalas, limpalas, darlles de comer, pasarlles a carda e preocuparme polo seu benestar. As dúas buscan aloumiños case constantes; Melas ponse panza arriba para que lle acaricie a barriga, non sei de onde sacou esa paixón; Dona, pola contra chuza co fociño para que lle acaricie a cabeza. Se fose por elas estaría todo o día sobándoas. Non entenden que che doia o lombo e che custe agacharte, elas ao seu. Cando preparo a comida róldanme coma aves de rapina a ver se lles cae algo, e cáelles, claro; como non lles vai caer con esa cariña que poñen! A nai axuda moito na educación da filla e libéranos a B e a min dalgunhas tarefas; semella incrible, pero así é.